Uwagi do dokumentu „Polityki energetycznej Polski do 2050 roku” w ramach konsultacji społecznych

W ramach konsultacji społecznych PEP 2050 IESCS przedstawia uwagi do niniejszego dokumentu. Uwagi zostały podzielone na część ogólną oraz postulaty, które odnoszą się do struktury dokumentu, początkowych założeń oraz rozwiązań instytucjonalnych. Część uwag jest tożsama z tymi przygotowanymi w dniu 1 września 2015 r w ramach wstępnych konsultacji społecznych. Należy zwrócić uwagę na poprawę jakości przygotowanego materiału wymaga on jednak dalszych prac.

Uwagi ogólne:

  1. W warstwie merytorycznej dokument ten wymaga dopracowania. Czytając wstępne założenia do projektu odnosi się wrażenie, iż kwestie bezpieczeństwa energetycznego i ochrony środowiska są oddzielnym bytem od zagrożeń dla bezpieczeństwa i innych polityk państwa. W przedstawionym dokumencie brakuje odwołania do takich dokumentów krajowych jak „Strategia bezpieczeństwa narodowego R.P.” przyjętej i obowiązującej w 2014 roku oraz „Białej Księgi Bezpieczeństwa Narodowego R.P.” z 2013 roku. Świadczy to, iż zarys przedstawionego dokumentu stanowi wyraz wąskiego, a nie całościowego traktowania tego zagadnienia. Brak synchronizacji dokumentów i koncepcji stanowi więc istotny mankament tego opracowania, co jest emanacją astrategicznej polityki Polski. PEP 2050 powinna być przygotowana po strategii bezpieczeństwa energetycznego.
  2. Uznano za niemal pewnik rozwoju energetyki jądrowej w Polsce w świetle trendów światowych oraz badań opinii publicznej1 wydaje się być kierunkiem kontrowersyjnym i trudnym do realizacji. A więc przeznaczanie wielkich środków na atom powinno być w dalszym ciągu przedmiotem debaty, a nie realizacji. Poziom i dynamika zadłużenia Polski wskazuje na brak możliwości realizacji tego projektu w skali prezentowanej w PEP 2050
  3. W koncepcji zaproponowano trzy scenariusze: zrównoważony, jądrowy i gazowy + oze, co na tym etapie rozwoju technologii energetycznych jest podejściem zbyt wąskim. Zdecydowanie zbyt mała liczba wariantów rodzi ograniczenia dla debaty publicznej w tym zakresie. Kwestie energetyczne i klimatyczne dzisiaj to kwestie bezpieczeństwa narodowego, które powinny być przedmiotem debaty publicznej i konsensusu politycznego. Scenariusze powinny uwzględniać również nałożony przez UE wymóg wyposażenia do 2030 roku instalacji do spalania węgla w rozwiązania CCS, czego w żadnym wariancie nie uwzględniono, a co istotnie może wpłynąć na koszty realizacji całej polityki. Scenariusze, pisane z punktu widzenia technokratycznego i technicznego, nie uwzględniają one kosztów społecznych i ryzyk związanych z wyborem, jednego ze scenariuszy. Te aspekty polityki energetycznej powinny być określone, policzone i uwzględnione w proponowanych wariantach. Na marginesie przyjęcie nazwy zrównoważony jest manipulacją słowną, która w imię czystości debaty publicznej nie powinna być stosowana przez instytucje rządowe.
  4. Zakładany poziom dywersyfikacji miksu energetycznego jest zbyt niski.
  5. Kwestie ubóstwa energetycznego w pkt 4.2 potraktowano zbyt ogólnie. Brak jest logicznego powiązania efektywności energetycznej z kwestiami ubóstwa.
  6. W zakresie prac naukowo-badawczych zbyt szeroko przedstawiono priorytety. Co więcej, są one często nierealistyczne. Tak jest np. w przypadku postulatu zwiększenie potencjału rozwojowego w sferze technologii jądrowych. Proponujemy ograniczyć się do trzech obszarów:

–           technologie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i magazynowania energii ze szczególnym uwzględnieniem potencjału obszarów wiejskich;

–           technologie umożliwiające modernizacje sieci przesyłowych i dystrybucyjnych w kierunku sieci inteligentnych;

–           technologie poprawy efektywności energetycznej rozumiane jako zmniejszenie energochłonności gospodarstw domowych i lepsze zarządzanie energią elektryczną.

  1. W zakresie kontekstu zagranicznego polskiej polityki energetycznej są działania podejmowane w tym obszarze na poziomie UE i globalnym należy dodać:

– rozwinąć tzn. dyplomacje publiczną w zakresie polityki klimatyczno-energetycznej,

– ograniczyć import surowców energetycznych z obszaru Federacji Rosyjskiej,

– rozbudować sieci elektroenergetycznych i gazowych, w tym międzysystemowych połączeń transgranicznych z państwami sąsiednimi ze szczególnym uwzględnieniem Międzymorza;

  1. W dziale 2.3 projektów priorytetowych jest, ich zbyt wilee, a ich ułożenie jest nie adekwatne do znaczenia jakie mają odgrywać. Z tego powodu proponujmy ograniczenie ich liczby do trzech oraz jednego dodatkowego. tj:
  2. Efektywności energetycznej
  3. Odnawialnych źródeł energii ze szczególnym wykorzystaniem obszarów wiejskich oraz małej retencji wody
  4. Inteligentnego zarządzanie podażą i popytem na energię

Dodatkowym elementem powinno być dalsze poszukiwanie gazu z łupków. Proponujemy wprowadzić w tym zakresie Fundusz Poszukiwawczy, który będzie zachęcał firmy do poszukiwań i to pomimo obecnych ograniczeń ekonomicznych wynikających z poziomu cen gazu i ropy.

Postulaty:

  1. Sformułowanie doktryny, czyli zespołu twierdzeń i założeń do doktryny. Wprowadzenie do PEP 2050 następujących założeń:
  2. Energetyka jest wysoce spolityzowanym obszarem gospodarki państw w związku z tym państwa często stosują tą sferę do realizacji celów politycznych ergo wykorzystując wzajemne relacje powodują zagrożenia dla bezpieczeństwa państw. Szczególnym problemem dla Polski jest polityka Rosji w tym zakresie.
  3. Zmniejszenie stanu zależności energetycznej od Rosji, nie tylko Polski, ale całej Unii Europejskiej za pomocą mechanizmów krajowych i unijnych
  4. W najbliższych latach ceny surowców energetycznych będą podlegać dużym wahaniom
  5. Najtańszym sposobem zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego jest wykorzystywania zmian cen na międzynarodowych rynkach, co oznacza konieczność odpowiedniego bilansu energetycznego jak również infrastruktury
  6. Regulacje Unii Europejskiej będą odgrywać istotną rolę w polityce energetycznej i klimatycznej Polski. W związku z tym należy aktywnie wpływać na procesy zachodzące w Unii Europejskiej,
  7. Wprowadzenie nowych technologii energetycznych w gospodarce stanowi szansę na zapewnienie bezpieczeństwa ekonomicznego,
  8. Elastyczność, która umożliwia dostosowanie do zmieniającego się otoczenia międzynarodowego jak również zmian cen na rynkach międzynarodowych jest kluczem dla efektywnej polityki energetycznej.
  9. W sensie operacyjnym proponujemy uwzględnienie następujących elementów w polityce energetycznej do 2050:
  10. wprowadzenie polityki wykorzystywania zmian cen na międzynarodowych rynkach,
  11. wykorzystanie zmian technologicznych w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego,
  12. wykorzystanie położenia Polski do wzmocnienia jej roli tranzytowej,
  13. rozwój fizycznych możliwości pozyskiwania surowców energetycznych z zagranicy,
  14. ograniczenia energochłonności gospodarki,
  15. dywersyfikacja nośniki energii wykorzystywane przez gospodarkę,
  16. uwzględnieniu czynników społecznych w planowaniu PEP 2050,
  17. rozwój potencjału naukowego w zakresie energetyki i efektywności energetycznej ze szczególnym uwzględnieniem OZE oraz zastosowania OZE w transporcie (np. grafen i biotechnologie).
  18. Włączenie do przygotowanego dokumentu następujących analiz:
  19. analizy dotyczącej zagrożeń powodowanych zmianami klimatu dla Polski z perspektywy bezpieczeństwa narodowego ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy bezpieczeństwa ekonomicznego oraz zagrożeń migracji i napięć międzynarodowych,
  20. analizy możliwości osiągania korzyści oraz narzędzi, które umożliwią ich osiągnięcie w przypadku wprowadzenia globalnych regulacji w zakresie polityki klimatycznej nakładającej ograniczenie emisji CO2 na poziomie gwarantującym zatrzymanie poziomu zawartości CO2 na poziomie 450-500 ppm
  21. Szczególnym zainteresowaniem powinny być objęte badania dotyczące zachowania bezpieczeństwa energetycznego w obliczu wojny hybrydowej.
  22. Zwiększenie aktywności służb specjalnych w zakresie bezpieczeństwa ekonomicznego i energetycznego poprzez powołanie Komitetu Koordynacyjnego Polityki Bezpieczeństwa Ekonomicznego w skład, którego wejdą przedstawiciele służb specjalnych i resortów,

Rozwiązania instytucjonalne:

  1. Włączenie do przygotowywania dokumentu Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Biura Bezpieczeństwa Narodowego, przedstawicieli głównych sił politycznych, przedsiębiorstw, przedstawicieli nauki zajmujących się zagadnieniami społecznymi tj.: bezpieczeństwem ekonomicznym, energetycznym, zmianami klimatu, społecznymi aspektami polityki energetycznej oraz organizacji pozarządowych.

Przygotował

dr Krzysztof M. Księżopolski

link do projektu PPE